بورس کالای ایران، بازاری قانونمند، شفاف و مطمئن

دستورالعمل اجرایی معاملات قرارداد اختیار معامله در شرکت بورس کالای ایران

 

دستورالعمل اجرایی معاملات قرارداد اختیار معامله در شرکت بورس کالای ایران

مصوب 17/09/1395 هیئت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار

 

  فصل اول: تعاريف و اصطلاحات

مادۀ 1) همۀ اصطلاحات و واژگانی كه در مادۀ 1 قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران تعریف   شده­اند، به همان معانی در این دستورالعمل كاربرد دارند. واژگان دیگر، دارای معانی زیر هستند:

1)    آخرین روز معاملاتی: آخرین روزی كه امكان معاملۀ قراردادهای اختیار معامله یک زیرگروه هم­ماه در بازار مشتقه وجود دارد؛

2)   اتاق پایاپای: واحدی در شرکت است که بر اساس این دستورالعمل وظیفۀ انجام امور تسویه، پایاپای و اعمال قراردادهای اختیار معامله را بر عهده دارد؛

3)  اخطاریۀ افزایش وجه تضمین: اخطاریهای است كه به منظور افزایش وجه تضمین مشتریان تا وجه تضمین لازم از طرف اتاق پایاپای ارسال میشود؛

4)  ارزش اعمال قرارداد اختیار معامله: حاصل ضرب اندازۀ قرارداد در قیمت اعمال است؛

5)  ارزش بازار دارایی پایۀ قرارداد اختیار معامله: حاصل ضرب اندازۀ قرارداد در قیمت پایانی دارایی پایه در بازار نقدی است.

6)  ارزش معاملاتی قرارداد اختیار معامله: حاصلضرب اندازۀ قرارداد در قیمت قرارداد اختیار معامله است؛

7)    اعمال: استفاده از اختیار موضوع قرارداد اختیار معامله بر اساس ضوابط این دستورالعمل است؛

8)   اندازۀ قرارداد: مقداری از دارایی پایه است كه فروشنده در قرارداد اختیار معامله، خرید یا فروش آن را تعهد     می­کند؛

9)   اولین روز معاملاتی: اولین روزی كه امكان معاملۀ قراردادهای اختیار معامله یک زیرگروه هم­ماه در بازار مشتقه وجود دارد؛

10) بازار مشتقه: بازار معاملات قراردادهای آتی و اختیار معامله در بورس کالای ایران است؛

11)   بازار نقدی: در این دستورالعمل، بازار معاملات فیزیکی کالا )اعم از بورس کالای ایران و خارج از بورس کالا) است؛

12)    بانك عامل: بانکی كه شرکت به منظور انجام عملیات بانکی مربوط به امور پایاپای، تسویه و اعمال قراردادهای اختیار معامله تعیین میکند؛

13)    بستن موقعیت: سقوط تعهد دارندۀ موقعیت باز فروش با اتخاذ موقعیت خرید در همان نماد معاملاتی یا سلب اختیار (حق) دارندۀ موقعیت باز خرید با اتخاذ موقعیت فروش در همان نماد معاملاتی است؛

14)    بورس: بورس کالای ایران است؛

15) به روز رسانی حساب ها: فرآیندي است که پس از پایان معاملات روزانه توسط اتاق پایاپاي و به ترتیبی که در این دستورالعمل ذکر شده است، با هدف تعیین وجه تضمین لازم و حسب مورد صدوراخطاریه افزایش وجه تضمین انجام میشود.

16)    بیانیۀ ریسك: فرمی است كه پیش از آغاز معاملات در بازار مشتقه به امضای مشتری میرسد و حاكی از آگاهی كامل مشتری از ریسك معامله و پذیرش آن در بازار  است؛

17)    تخصیص: فرآیندی است که طی آن اتاق پایاپای، برخی از دارندگان موقعیتهای باز فروش را برای انجام تعهدات مربوط به قراردادهای اختیار معاملۀ اعمالشده بر اساس ضوابط این دستورالعمل تعیین میکند؛

18)    تسویه نقدی: تسویۀ قرارداد اختیار معامله در حالتی که دارندۀ موقعیت باز پس از اعمال، تعهدات موضوع قرارداد را ایفا نکند، در این حالت مابهالتفاوت ارزش اعمال قرارداد اختیار معامله و ارزش بازار دارایی پایۀ قرارداد اختیار معامله به حساب طرفین معامله بر اساس ضوابط این دستورالعمل منظور میشود؛

19)    جلسۀ معاملاتی: دورۀ زمانی پیوستۀ انجام معاملات طی یک روز کاری است که توسط هیئت مدیرۀ بورس تعیین      میشود. بورس می تواند در یک روز کاری چند جلسۀ معاملاتی داشته باشد.

20)    حداقل تغییر قیمت هر سفارش: کسری از قیمت قرارداد اختیار معامله که تغییرات قیمت سفارش باید مضرب صحیحی از آن باشد و مقدار آن حداقل یک ریال است؛

21)    حداقل وجه تضمین: نسبتی از وجه تضمین لازم است که اگر موجودی حساب عملیاتی مشتری کمتر از آن شود، منجر به صدور اخطاریۀ افزایش وجه تضمین میشود؛

22)   حساب اعمال مشتری: حساب بانکی است که بر اساس مشخصات اعلامی شرکت به منظور تسویۀ وجوه مربوط به اعمال قراردادهای اختیار معامله معرفی می­شود که می‌تواند با حساب عملیاتی مشترک باشد؛

23)  حساب عملیاتی مشتری: حساب بانكی است که بر اساس مشخصات اعلامی شرکت به منظور تودیع وجوه تضمین و تسویه و پایاپای معاملات قرارداد اختیار معامله معرفی میشود ؛

24)   خسارت: مبلغی است كه به عنوان وجه التزام بابت عدم ایفای تعهدات دارندگان موقعیت باز فروش، متناسب با موقعیتهای ایشان بر اساس  شرایط مندرج در مشخصات قرارداد اخذ میشود؛

25)   مهلت تحويل: مهلت تحویل کالای موضوع دارایی پایه قرارداد اختیار معامله است که در مشخصات قرارداد تعیین می­شود؛

26)   دورۀ معاملاتی: فاصله زمانی اولین روز معاملاتی لغایت آخرین روز معاملاتی هر قرارداد اختیار معامله است؛

27)  دارایی پایه: کالا یا  اوراق بهادار مبتنی بر کالا که قرارداد اختیار معامله بر روی آن منعقد میشود؛

28)  رسید تحویل: سندی است که حسب مورد به صورت قبض انبار توسط انبارهای مورد تائید بورس یا در قالب گواهی سپرده کالایی توسط شرکت صادر شده و مالکیت شخص را بر مقدار مشخصی از یک کالا گواهی میکند.

29)   روز کاری: روزهای مجاز معاملاتی قراردادهای اختیارمعامله است که توسط هیئت مدیرۀ بورس تعیین می شود؛

30)   روش تسهیم به نسبت: یکی از روش­های تخصیص است که بر اساس آن قراردادهای اختیار معامله اعمال شده به نسبت تعداد موقعیتهای باز فروش، بین دارندگان آن تسهیم میگردد؛

31)   روش تصادفی: یکی از روش­های تخصیص است که بر اساس آن قراردادهای اختیار معامله اعمال شده بصورت تصادفی به دارندگان موقعیت باز فروش تخصیص مییابد؛

32)  روش ردگیری موقعیت: یکی از روش­های تخصیص است که بر اساس آن سابقۀ معاملاتی قرارداد اختیار معامله اعمال شده پیمایش شده و قرارداد اعمال شده به  دارنده موقعيت باز فروش آن قرارداد تخصیص می­یابد؛

33)  روش زمانی: یکی از روش­های تخصیص است که بر اساس آن قراردادهای اختیار معامله اعمال شده بر اساس اولویت زمانی به دارندگان موقعیت باز فروش تخصیص مییابد؛

34)  زمان سررسيد: تاریخی است که پس از آن قرارداد اختیار معامله منقضی میشود؛

35)  زیرگروه هم­ماه: مجموع‍ۀ قراردادهای اختیار معاملۀ یک گروه اختیار معامله  که زمان سررسید آنها یکسان است؛

36)   سبک اعمال: یکی از روش‌های مختلف اعمال است که تعیین‌کنندۀ مواعد زمانی مجاز اعمال می‌باشد؛

37)  سفارش: درخواست مشتری جهت اخذ موقعیت خرید یا فروش قرارداد اختیار معامله است؛

38)   حداکثر حجم هر سفارش: حداكثر تعداد مجاز  قرارداد اختیار معامله به ازای هر سفارش است که در مشخصات قرارداد تعیین میشود؛

39)  سقف موقعیتهاي باز: حداکثر تعداد مجاز موقعیت­هاي باز مشتری، کارگزار یا بازار در هر زیرگروه هم­ماه است که در مشخصات قرارداد تعیین میشود؛

40)    سقف موقعیت های هم جهت: حداکثر تعداد مجاز موقعیت­های هم جهت مشتری و کارگزار در هر زیرگروه هم­ماه است که در مشخصات قرارداد تعیین مي شود.

41)    شرکت: شرکتی است که وظیفه تسویه و پایاپای معاملات انجام شده در بورس کالای ایران را برعهده دارد؛

42)   صورتحساب مشتری: اطلاعات و مستندات مربوط به تراکنشهای مالی فیمابین مشتری و كارگزار است؛

43)  ضوابط وجه تضمین: ضوابط پیوست این دستورالعمل است که براساس آن وجوه تضمین محاسبه می گردد؛

44)   فاصلۀ قیمت اعمال: فاصلۀ بین قیمت اعمال نمادهای معاملاتی یک زیرگروه هم­ماه است که در مشخصات قرارداد تعیین می شود؛

45)  قرارداد اختیار معامله: اوراق بهاداری است که به موجب آن فروشنده اوراق متعهد میشود در صورت درخواست خریدار، تعداد مشخصی از دارایی پایه را به قیمت اعمال معامله کند. خریدار اوراق می­تواند در زمان یا زمانهای معینی در آینده طبق قرارداد، معامله را انجام دهد. فروشندۀ اوراق اختیار معامله در قبال این تعهد، مبلغ معینی از خریدار اوراق دریافت میکند. برای جلوگیری از امتناع فروشنده اوراق از انجام قرارداد، فروشنده ضمن قرارداد متعهد میشود مبلغی را به عنوان وجه تضمین نزد کارگزار بورس یا اتاق پایاپای قرار دهد و متناسب با تغییرات قیمت اوراق اختیار معامله، آن را تعدیل کند. هر یک از خریدار و فروشنده میتوانند در مقابل مبلغی معین، اختیار یا تعهد خود را به شخص ثالثی واگذار کنند که وی جایگزین آنها خواهد بود. اوراق اختیار معامله میتواند بهصورت اختیار فروش یا خرید باشد؛

46)   قرارداد اختیار معاملۀ بیتفاوت[1]: قرارداد اختیار معامله­ای در هر زیرگروه هم­ماه است که قیمت اعمال آن با قیمت پایانی دارایی پایه برابر است؛

47)  قرارداد اختیار معاملۀ در زیان[2]: در مورد قرارداد اختیار معاملۀ فروش، به هر قرارداد اختیار معاملۀ یک زیرگروه هم­ماه که قیمت اعمال آن از قیمت پایانی دارایی پایه کمتر است و در مورد قرارداد اختیار معاملۀ خرید، به هر قرارداد اختیار معاملۀ یک زیرگروه هم­ماه که قیمت اعمال آن از قیمت پایانی دارایی پایه بیشتر است، گفته مي­شود؛

48)  قرارداد اختیار معاملۀ در سود[3]: در مورد قرارداد اختیار معاملۀ فروش، به هر قرارداد اختیار معاملۀ یک زیرگروه هم­ماه که قیمت اعمال آن از قیمت پایانی دارایی پایه بیشتر است و در مورد قرارداد اختیار معاملۀ خرید، به هر قرارداد اختیار معاملۀ یک زیرگروه هم­ماه که قیمت اعمال آن از قیمت پایانی دارایی پایه کمتر است، گفته مي شود؛

49)   قیمت اعمال[4]: قیمت توافقی خریدار و فروشنده در قرارداد اختیار معامله برای خرید یا فروش دارایی پایه است؛

50)    قیمت پایانی دارایی پایه: عبارت است از قیمت کالا در بازار نقدی یا قیمت پایانی اوراق بهادار مبتنی بر کالا که حسب مورد توسط بورس محاسبه و اعلام می شود؛

51)    قیمت پایانی قرارداد اختیار معامله: قیمت پایانی هرقرارداد اختیار معامله كه بورس پس از پایان روز معاملاتی محاسبه و اعلام میکند؛

52)   قیمت قرارداد اختیار معامله[5]: قیمت قرارداد اختیار معامله به ازای یک واحد از دارایی پایه که سفارش خرید یا فروش بر اساس آن اجرا میشود؛

53)  کارمزد اعمال: کارمزدی که از طرفین قرارداد اختیار معامله در صورت اعمال قرارداد اختیار معامله دریافت میشود؛

54)  كارمزد معامله: كارمزدی كه در قبال انجام معاملۀ قرارداد اختيارمعامله در بازار مشتقه از مشتری اخذ میشود؛

55)  کلاس اختیار معامله[6]: مجموعه قراردادهای اختیار معامله یک گروه اختیارمعامله است که از یک نوع (اختیار خرید یا اختیار فروش) باشند؛

56)   گروه اختیار معامله: همۀ قراردادهای اختیار معاملۀ خرید و فروش مبتنی بر یک دارایی پایه است؛

57)  ماه قرارداد: یکی از ماههای سال هجری شمسی است كه زمان سررسید قرارداد اختیار معامله در آن قرار دارد؛

58)  موقعیت باز: خالص موقعیت­های مشتری در هر نماد معاملاتی است كه می تواند خرید یا فروش باشد. موقعیت باز خرید نشان دهندۀ تداوم امکان استفاده از اختیار موضوع قرارداد اختیار معامله و موقعیت باز فروش نشان دهندۀ تداوم تعهد موضوع قرارداد اختیار معامله است؛

59)   موقعیتهای همجهت[7]: موقعیت‌های باز فروش قرارداد اختیار معاملۀ خرید و موقعیت‌های باز خرید قرارداد اختیار معاملۀ فروش یا موقعیت‌های باز خرید قرارداد اختیار معاملۀ خرید و موقعیت‌های باز فروش قرارداد اختیار معاملۀ فروش در هر زیرگروه هم‌ماه قرارداد اختیار معامله است؛

60)    موقعیت پوشش داده شده: موقعیت بازیست که مطابق با ضوابط وجه تضمین قراردادهای اختیار معامله در پیوست 1 این دستورالعمل، با خرید کالا یا اتخاذ موقعیت در بازار آتی پوشش داده شده باشد.

61)    نحوۀ درج قرارداد اختیار معامله: تعداد قراردادهای اختیار معامله اولین روز معاملاتی یک زیرگروه هم­ماه، نحوۀ تعیین قیمتهای اعمال بر اساس فاصلۀ قیمت اعمال و شرايط درج قراردادهای اختیار معاملۀ جدید است که در مشخصات قرارداد اعلام میشود؛

62)   وجه تضمین: وجهی است كه برای جلوگیری از امتناع از انجام تعهدات قرارداد، در قالب شرط ضمن عقد، از دارندۀ موقعیت باز فروش دریافت میشود؛

63)  وجه تضمین اضافی: میزان افزایش در وجه تضمین لازم با هدف پوشش ریسک ناشی از تغییرات قیمت است که متناسب با موقعیت­های باز و بر اساس ضوابط وجه تضمین محاسبه می­شود. میزان این وجه تضمین توسط بورس تعیین می‌شود؛

64)   وجه تضمین اولیه: وجه تضمینی كه برای تضمین ایفای تعهدات، در زمان اتخاذ موقعیت باز فروش، متناسب با    موقعیت­های باز (اعم از خريد و فروش) و بر اساس ضوابط وجه تضمین، از دارندۀ موقعيت باز فروش دریافت   میشود؛

65)   وجه تضمین جبرانی: وجه تضمینی كه پس از دریافت اخطاریۀ افزایش وجه تضمین، باید نزد اتاق پایاپای تودیع شود؛

66)   وجه تضمین لازم: وجه تضمینی است که بهطور روزانه متناسب با موقعیتهای باز و بر اساس ضوابط وجه تضمین تعیین مي شود. اگر وجه تضمین پرداخت شده از حداقل وجه تضمین کمتر باشد، باید تا وجه تضمین لازم افزایش یابد؛

 

 

 

 

فصل دوم: مشخصات قرارداد

مادۀ 2) دارایی پایه از بین کالاها  و اوراق بهادار مبتنی بر کالای پذیرفته شده در بورس یا کالاهای دارای بازار نقدی قوی به تشخیص هیئت مدیره بورس، انتخاب میگردد.

مادۀ 3) مشخصات قرارداد یک گروه اختیار معامله شامل موارد زیر است:

1) دارایی پایه و مشخصات کامل آن؛

12)  مهلت تحویل و شرایط آن؛

2) نماد معاملاتی(متشکل از دارایی پایه-سال و ماه قرارداد- قیمت اعمال- نوع قرارداد اختیار معامله)؛

13)  سقف موقعیتهای باز و همجهت؛

3) اندازۀ قرارداد؛

14)  خسارتها؛

4)   فاصلۀ قیمت اعمال؛

15)  سقف وثیقه قابلدریافت از مشتری؛

5) وجه تضمین (شامل وجه تضمین اولیه، وجه تضمین لازم، حداقل وجه تضمین و نحوه تعیین وجه تضمین اضافی)؛

16)   مهلت ارائه درخواست اعمال؛

6) سبک اعمال؛

17)  نحوۀ درج قرارداد اختیار معامله؛

7)                  روش تخصیص؛

18)  نحوۀ اعمال؛

8) حداقل تغییر قیمت هر سفارش؛

19)  ساعات و روزهای معاملاتی؛

9) ماههای قرارداد؛

20)  کارمزدهای معاملاتی؛

10)   دوره معاملاتی؛

21)  نوع تسویۀ پس از اعمال؛

11)   واحد پولی قیمت؛

22)  حداکثر حجم هر سفارش؛

 

تبصرۀ 1: بندهای (1) تا (16) مشخصات قرارداد به تصویب هیات مدیره بورس میرسد و بندهای (17) تا (22) بر اساس ضوابط این دستورالعمل تعیین میشود.

تبصرۀ 2: کلیۀ بندها در قالب مشخصات قرارداد به اطلاع عموم میرسد.

مادۀ 4) بورس اطلاعیۀ معاملاتی قرارداد اختیار معامله را حداقل  دو روز كاری پیش از اولین روز معاملاتی هر زیرگروه هم­ماه در قالب فرم های مصوب بورس از طریق سایت رسمی خود به اطلاع عموم میرساند.

مادۀ 5) دارندۀ موقعیت باز خرید میتواند، بر اساس سبک اعمال تعیین شده در مشخصات قرارداد، قرارداد اختیار معامله خود را اعمال کند. اعمال میتواند بر اساس ضوابط این دستورالعمل تا آخرین روز معاملاتی[8]، صرفاً در آخرین روز معاملاتی[9] یا در برخی از روزهای معاملاتی[10] صورت پذیرد.

مادۀ 6) موقعیتهای باز فروش و همجهت نباید از سقفهای تعیین شده تجاوز كند. سقف های مزبور در مشخصات قرارداد تعیین می‌شود.

مادۀ 7) خسارتهای مقرر در مشخصات قرارداد از محل حساب عملیاتی مشتری و در صورت عدم کفایت، از محل وثایق كارگزار نزد اتاق پایاپای تأمین و رأساً برداشت میشود و در صورت عدم کفایت وثايق، كارگزار مکلف است حسب دستور اتاق پایاپای، خسارتهای مربوطه را پرداخت كند. بدیهی است کارگزار می­تواند این خسارات را راساً از محل وثایق یا تضامین مشتری برداشت کند و در صورت عدم کفایت از مشتری مطالبه کند. مستندات این اقدامات باید در سوابق کارگزاری ثبت و نگهداری شود.

مادۀ 8) در اولین روز معاملاتی هر زیرگروه هم­ماه، حداقل یک قرارداد اختیار معاملۀ در سود، یک قرارداد اختیار معاملۀ بیتفاوت و یک قرارداد اختیار معاملۀ در زیان درج میشود. این موضوع تحت عنوان نحوۀ درج قرارداد اختیار معامله در مشخصات قرارداد اعلام میشود.

مادۀ 9) درج قراردادهای اختیار معامله بر اساس قیمت پایانی دارایی پایه حسب مورد دربازار نقدی و بازار اوراق بهادار مبتنی بر کالا ، در روز معاملاتی قبل و با لحاظ فاصلۀ قیمت اعمال انجام میشود.

مادۀ 10) بورس باید از اولین روز معاملاتی تا پنج روز کاری پیش از آخرین روز معاملاتی هر زیرگروه هم­ماه، در صورت وقوع شرایط زیر، پيش از آغاز معاملات روزانه، حداقل یک قرارداد اختیار معاملۀ جدید در آن زیرگروه هم­ماه معرفی کند و از طریق سامانۀ معاملاتی اعلام نماید:

الف) قیمت پایانی دارایی پایه در روز معاملاتی قبل، بزرگتر یا مساوی بیشترین قیمت اعمال قراردادهای اختیار معامله شود؛ یا

ب) قیمت پایانی دارایی پایه در روز معاملاتی قبل، کوچکتر یا مساوی کمترین قیمت اعمال قراردادهای اختیار معامله شود.

تبصره 1: قراردادهای جدید باید به نحوی معرفی شوند که همواره امکان معاملۀ حداقل یک قرارداد اختیار معامله در سود و یک قرارداد اختیار معامله در زیان وجود داشته باشد. بورس می‌تواند برای هر گروه اختیار معامله با هر زیرگروه هم ماه تعداد سقف نماد ایجاد شده تعیین نماید.

تبصره 2: در خصوص دارایی‌هایی که امکان درج نماد مطابق با مواد 8، 9 و 10 وجود ندارد، بورس می‌تواند رویه درج نماد را پس از تصویب در هیئت مدیره بورس در مشخصات قرارداد اعلام نماید.

مادۀ 11) اعمال قرارداد اختیار معامله تنها به درخواست دارندۀ موقعیت باز خرید و بر اساس ضوابط این دستورالعمل انجام میشود که تحت عنوان نحوۀ اعمال در مشخصات قرارداد اعلام میشود.

ماده 12) تخصیص قراردادهای اختیار معامله اعمال شده به موقعیت‌های باز فروش، براساس روش ردگیری موقعیت انجام می‌شود. در صورتی که بنا به تشخیص هیئت مدیره بورس به دلیل هزینه‌های بالا یا اشکالات فنی اجرای روش ردگیری موقعیت امکان پذیر نباشد، استفاده از یکی از روش‌های تخصیص تسهیم به نسبت، زمانی یا تصادفی نیز بلامانع است. روش تخصیص قراردادهای اختیار معامله در مشخصات قرارداد ذکر می‌گردد.

تبصره:  در صورت تعیین سایر روش‌های تخصیص غیر از روش ردگیری موقعیت، فروشندگان اختیار معامله باید حین انعقاد قرارداد به اتاق پایاپای وکالت و اجازه دهند که اتاق پایاپای مشتری طرف قرارداد آنان یا هر دارنده اختیار معامله را برای اعمال اختیار به آنان حواله دهد.

مادۀ 13) ساعات و روزهای انجام معامله در بازار مشتقه، توسط هیئتمدیرۀ بورس تعیین میشود.

تبصرۀ 1: تغییرات ساعات و روزهای معامله حداقل 3 روز کاری قبل از اجرا، باید از طریق سایت رسمی بورس به اطلاع عموم برسد.

تبصرۀ 2: مدیرعامل بورس میتواند ساعات شروع و خاتمه و طول جلسۀ معاملاتی را در صورت بروز اشکالات فنی در سامانۀ معاملاتی تغییر دهد. این تغییرات باید بلافاصله از طریق سایت رسمی بورس و سامانۀ معاملاتی به اطلاع عموم برسد. بورس باید مستندات مربوط به اشکالات فنی سامانۀ معاملاتی را در سوابق خود نگهداری و حسب درخواست به سازمان ارائه کند.

مادۀ 14) كارمزدهای بازار قرارداد اختیار معامله شامل کارمزد معاملات و کارمزد اعمال است. کارمزد اعمال از همۀ دارندگان موقعیت بازی که قرارداد اختیار معامله آنها تسویۀ نقدی و یا به تحویل منجر  می­گردد، اخذ می شود.

مادۀ 15) تحویل قرارداد اختیار معامله به صورت ایجاد موقعیت تعهدی در بازار اوراق بهادار مبتنی بر کالا یا تحویل فیزیکی کالا انجام  میشود. اگر دارندۀ موقعیت باز خرید، قرارداد اختیار معامله را اعمال کند، دارندۀ موقعیت باز فروش موظف به انجام تعهدات واریز وجه تضمین اولیه به منظور اتخاذ موقعیت در بازار اوراق بهادار مبتنی بر کالا یا تحویل کالا بر اساس مقررات است. اگر دارندۀ موقعیت باز فروش به تعهدات واریز وجه تضمین اولیه به منظور اتخاذ موقعیت در بازار آتی یا  تحویل کالا عمل نکند، قرارداد اختیار معامله بر اساس قیمت پایانی دارایی پایه در روز اعمال، تسویۀ نقدی شده و خسارتهای مقرر دریافت میشود.

مادۀ 16) بورس میتواند حداكثر تعداد مجاز قرارداد اختیار معامله به ازای هر سفارش را تحتعنوان حداکثرحجم هر سفارش تعیین و در مشخصات قرارداد اعلام کند.

 

  فصل سوم: ثبت سفارش مشتریان

مادۀ 17) سازمان می تواند برای کارگزاران مجاز به دسترسی به سامانۀ معاملاتی و مشتریان برای انجام معاملات قرارداد اختیار معامله محدودیت هایی تعیین نماید.

مادۀ 18) نمایندگان کارگزاران بهمنظور دسترسی به سامانۀ معاملات برای انجام معاملات در بازار مشتقه باید دارای گواهینامۀ حرفهای مرتبط با معاملهگري ابزارهاي مشتقه باشند و دوره­های آموزشی مربوطه را گذرانده باشند.

مادۀ 19) بورس میتواند در مورد تعداد کارگزارانی که یک مشتری میتواند از طریق آنها معامله کند، محدودیت تعیین کند. کارگزار و مشتری مکلف به کنترل و رعایت مفاد این ماده هستند.

مادۀ 20) همۀ مشتریان جهت فعالیت در بازار مشتقه باید فرم بیانیۀ ریسک را نزد کارگزار تکمیل و امضا نمایند. فرم بيانيۀ ريسك توسط بورس تهیه و ابلاغ می شود. کارگزار می­تواند حسب مورد با مشتریان خود در خصوص ارائۀ خدمات معاملاتی، قراردادی منعقد نماید.

مادۀ 21) کارگزار باید در زمان اخذ سفارش خرید یا فروش، از وجود هزینههای معاملاتی بعلاوۀ ارزش معاملاتی قرارداد اختيارمعامله یا وجه تضمین موردنیاز ، حسب مورد،  در حساب مشتری اطمینان حاصل نماید.  

تبصره 1: کارگزار باید در دفاتر خود برای هر مشتری، سرفصل جداگانهای ایجاد کند و در زمان اجرای سفارشهای مشتری از کفایت وجوه در حساب وی اطمینان یابد.

تبصره 2: مواردی که نیاز به رعایت ترتیبات مقرر در مادۀ 21 وجود ندارد، توسط هیئت مدیره بورس تعیین و در مشخصات قرارداد اعلام خواهد شد.

مادۀ 22) كارگزار میتواند در مورد سفارشهای فروش، علاوه بر وجه تضمین اولیه، بهمنظور اطمینان از ایفای تعهدات مشتری، وثایق یا تضامینی تا سقف تعیین شده در مشخصات قرارداد از مشتری دریافت كند.

مادۀ 23) انواع سفارش و اعتبار آن در بازار مشتقه به شرح «دستورالعمل معاملات کالا و اوراق بهادار مبتنی بر کالا در بورس کالای ایران مصوب 05/07/1389 شورای عالی بورس و اوراق بهادار» است که بر اساس ملاحظات فنی، توسط هیئتمدیرۀ بورس انتخاب میشود.

مادۀ 24) احراز هویت، دریافت و ثبت سفارش های مشتریان و نگهداری سوابق معاملات مشتریان و تسویۀ آنها بر اساس مقررات مصوب سازمان و بورس انجام می شود.

 

  فصل چهارم: نحوۀ انجام معاملات

مادۀ 25) مراحل انجام معاملات  قراردادهای اختیار معامله بر اساس « دستورالعمل اجرایی معاملات قراردادهای آتی در شرکت بورس کالای ایران » تعیین میشود.

مادۀ 26) اجرای سفارشهای ثبت شده در سامانۀ معاملاتی بر اساس اولویت قیمت و در صورت برابری قیمتها، بر اساس اولویت زمانی ثبت سفارش انجام میشود.

مادۀ 27) بورس قیمت پایانی قرارداد اختیار معامله را حداکثر یک ساعت پس از پایان معاملات روزانه بر اساس رویۀ زیر محاسبه و اعلام میكند:

1) اگر قرارداد اختیار معاملهای در یک روز معاملاتی معامله شود، قیمت پایانی قراداد اختیار معامله، میانگین وزنی قیمت معاملات انجام شده طی آن روز معاملاتی است.

2)  اگر قرارداد اختیار معامله­ای در یک روز معاملاتی معامله نشود، قيمت پاياني قرارداد اختيارمعامله در روز كاري قبل به عنوان قیمت پایانی در نظر گرفته خواهد شد.

3) در صورت عدم وجود قیمت پایانی موضوع بند  2 اين ماده تا حداكثر 2 روز كاري، قیمت پایانی  قرارداد اختيارمعامله در روز كاري قبل به عنوان قیمت پایانی در نظر گرفته خواهد شد.  و پس از آن بر اساس قیمت­های پایانی زیرگروه هم­ماه یا به صورت تئوريك توسط بورس محاسبه می­گردد. روش محاسبات  مربوط به این بند توسط هیات مدیره بورس تعیین می­گردد.

مادۀ 28) اگر كارگزار بهدلیل خطای کاربری یا سامانۀ معاملاتي، نسبت به معاملات معترض باشد، باید مراتب اعتراض خود را با ذكر دلیل برای رسیدگی تا پایان معاملات همان روز به بورس اعلام كند. تصمیم مدير عامل بورس در این زمینه لازمالاجرا است.

مادۀ 29) اگر ظن دستكاری قیمت در معاملات وجود داشته باشد یا تغییرات غیرعادی در قیمت قرارداد اختیارمعامله مشاهده شود، سازمان یا مدیرعامل بورس، میتواند دستور توقف نماد معاملاتی قرارداد اختیار معامله را صادر كند. توقف نماد معاملاتی توسط مدیرعامل بورس حداکثر به مدت سه جلسۀ معاملاتی امکان پذیر است و توقف نماد برای مدتی بیش از سه جلسۀ معاملات صرفاً با موافقت سازمان امکانپذیر است. بازگشایی مجدد نماد، حسب مورد، بر اساس دستور متوقفکنندۀ نماد معاملاتی امكانپذیر است. معاملات متأثر از اقدامات فوق به تشخیص مقام دستوردهنده توسط بورس قابل ابطال است.

مادۀ 30) مشتری تا پیش از پایان جلسۀ معاملات آخرین روز معاملاتی میتواند اقدام به بستن موقعیت باز خود نماید.

 

  فصل پنجم : تسویه و پایاپای

مادۀ 31) کارگزار مسئولیت ایفای تعهدات مشتریان را در قبال اتاق پایاپای، بر عهده دارد. بدیهی است مسئولیت کارگزار رافع تعهدات مشتری در مقابل کارگزار نمی‌باشد.

مادۀ 32) مشتری برای انجام معاملات در بازار قرارداد اختیار معامله، باید حساب عملیاتی و حساب اعمال را نزد بانک عامل افتتاح كند. مشتری در زمان افتتاح هر حساب اجازه برداشت، انسداد و سایر امور لازم برای انجام عملیات تعیین وجهتضمین لازم، تسویه و پایاپای معاملات و تسویۀ قراردادهای اختیار معامله اعمالشده را مطابق مقررات این دستورالعمل به اتاق پایاپای میدهد.

مادۀ 33) ثبت سفارش در سامانۀ معاملاتی منوط به وجود وجه تضمین یا ارزش معاملاتی قرارداد حسب مورد، در حساب عملیاتی مشتری میباشد.

تبصره: در صورت وجود شرایط مندرج در مادۀ 39  این دستورالعمل، ثبت سفارش منوط به وجود وجه تضمین در حساب عملیاتی مشتری نخواهد بود

مادۀ 34) كارگزار باید بهمنظور پوشش تعهدات خود در قبال اتاق پایاپای، وثیقهای نزد شركت  تودیع كند. هیئتمدیرۀ شرکت ارزش و انواع وثایق مورد قبول و ضوابط تعیین و اخذ آن را تعیین میکند.

مادۀ 35) تسویه و پایاپای قراردادهای اختیار معامله پس از پایان معاملات روزانه به شرح زیر انجام می­شود:­

الف) معاملات مشتری بر اساس ارزش معاملاتی قراردادهای اختیار معامله و با احتساب کارمزدهای مربوطه و کسورات قانونی تسویه و به حساب وی منظور میشود؛

ب) اتاق پایاپای بر اساس ضوابط وجه تضمین، وجهتضمین لازم مشتری را محاسبه میکند.

ج) اگر موجودی حساب عملیاتی مشتری از حداقل وجه تضمین کمتر شود، اتاق پایاپای اخطاریۀ افزایش وجه تضمین را حداکثر تا پایان همان روز معاملاتی به کارگزار ارسال میکند؛

د) کارگزار موظف است بلافاصله پس از دریافت اخطاریۀ افزایش وجه تضمین، مراتب را به اطلاع مشتری مربوطه برساند. مشتری موظف است حداکثر تا یک ساعت پس از شروع جلسه معاملاتی روز کاری بعد ، وجه تضمین جبرانی را پرداخت کند یا نسبت به بستن آن دسته از موقعیت‌های باز فروش که تعهدات وجه تضمین آن ایفا نشده است، براساس ضوابط این دستورالعمل اقدام نماید.

تبصره 1: اگر به هر دليلي طی مهلت­های موضوع این ماده، مشتری تعهدات خود را ایفا ننماید، کارگزار مربوطه حسب دستور اتاق پایاپای اقدام به بستن تمام یا بخشی از موقعیت‌های باز مشتری جهت تامین وجه تضمین جبرانی مورد نیاز می‌نماید.

تبصره 2: در صورتیکه کارگزار نتواند از محل بستن موقعیت معاملاتی مشتری در ساعات معاملات عادی، اقدام به تامین وجه تضمین جبرانی نماید، اتاق پایاپای تعهدات وی را از محل وثايق تودیع شده کارگزار تأمین می­نماید.

تبصره 3: درصورت وقوع شرایط تبصره 2، کارگزار می‌تواند رأساً از محل بستانکاری مشتری و یا وثایق وی نزد کارگزار اقدام به تامین و جبران تعهدات مشتری نماید.

مادۀ 36) افزایش موقعیتهای باز فروش برای مشتری که اخطاریۀ افزایش وجه تضمین دریافت کرده است، پس از پرداخت وجه تضمین جبرانی یا بستن آن دسته از موقعیتهای باز فروشی که تعهدات وجه تضمین آنها ایفا نشده است، امکانپذیر است.

مادۀ 37) اتاق پایاپای پس از اعلام قیمت پایانی هر قرارداد اختیار معامله تا پایان همان روز معاملاتی، گزارشی را که حداقل مشتمل بر موارد زیر است، به اطلاع كارگزار میرساند:

1) موقعیتهای باز كارگزار به تفكیك مشتری و نماد معاملاتی؛

2) معاملات انجام شده توسط کارگزار به تفکیک مشتری و نماد معاملاتی؛

3) موجودی حساب عملیاتی  مشتری؛

4) میزان وجه تضمین لازم كارگزار و مشتری به تفکیک؛

5) بدهکاری یابستانکاری مشتری بابت معاملات انجام شده ؛

6) كارمزدهای معاملاتی و کسورات قانونی.

مادۀ 38) وجه تضمین اضافی توسط اتاق پایاپای و بر اساس ضوابط وجه تضمین، محاسبه و در وجه تضمین اولیه و وجه تضمین لازم لحاظ می گردد. پس از اعمال وجه تضمین اضافی اگر موجودی حساب عملیاتی مشتری از حداقل وجه تضمین کمتر شود، اخطاریۀ افزایش وجه تضمین برای وی صادر می­شود.

مادۀ 39)  بورس می‌تواند در خصوص افرادی که اقدام به اخذ موقعیت باز فروش در معاملات اختیار می‌کنند محدودیت ایجاد نماید. این محدودیت می‌تواند شامل انتشار صرفا موقعیت‌های پوشش داده شده یا هر نوع شرایط اعتباری دیگر باشد که در مشخصات قرارداد ذکر می‌شود. اگر بورس اطمینان حاصل کند که تمامی فروشندگان موجود در معاملات اختیار با روش ایجاد موقعیت پوششی یا هر شرایط اعتباری دیگر اقدام به اخذ موقعیت باز فروش نموده اند، محاسبات وجه تضمین می تواند انجام نشود.

  فصل ششم : اعمال   

مادۀ 40) اعمال قرارداد اختیارمعامله صرفاً در روزهای مجاز بر اساس سبک اعمال امکان­پذیر است.

مادۀ 41) دارندۀ موقعیت باز خرید در صورت تمایل به اعمال قرارداد اختیار معامله، باید درخواست اعمال خود را  طی مهلت ارائه درخواست اعمال مندرج در مشخصات قرارداد، از طریق کارگزار به اتاق پایاپای ارائه کند.

تبصرۀ 1: پذیرش درخواست اعمال قرارداد اختیار معامله مبتنی بر قرارداد آتی، مستلزم تامین وجه تضمین اولیه مورد نیاز در قرارداد آتی توسط دارندۀ موقعیت باز است.

تبصرۀ 2: پذیرش نهایی درخواست اعمال قرارداد اختیار معامله خرید مبتنی بر کالا مستلزم تأمین ارزش اعمال توسط دارندۀ موقعیت باز خرید، و درخواست اعمال قرارداد اختیار معاملۀ فروش مبتنی بر کالا مستلزم ارائه مستندات مربوط به احراز دارایی پایه طبق ضوابط اعلامی توسط اتاق پایاپای است.

تبصرۀ 3: امکان اعمال قرارداد اختیار معامله به میزان کسری از اندازۀ قرارداد وجود ندارد.

تبصرۀ 4: در صورتی که پس از ارائه درخواست اعمال، امکان اعمال تعدادی از قراردادهای يك مشتری وجود داشته باشد، اعمال بر اساس همان تعداد قرارداد انجام خواهد شد.

.

مادۀ 42) اتاق پایاپای پس از پایان مهلت ارائۀ درخواست­های اعمال قراردادهای اختیار معامله مبتنی بر قرارداد آتی مراحل زیر را انجام می دهد:

1.     تطبیق موقعیت­های درخواست شده فرد جهت اعمال با موقعیت­های باز مشتری؛

2.     بررسی واریز وجوه به حساب اعمال مشتری بابت درخواست اعمال موقعیت‌های باز خرید  قراردادهای اختیار معامله مبتنی بر قرارداد آتی

3.     تعیین طرف مقابل اعمالكننده قرارداد اختیار معامله با استفاده از یکی از روش های تخصیص تعیین شده در مشخصات قرارداد

4.     مابهالتفاوت قيمت پایانی دارايي پايه در روز اعمال و قيمت اعمال، بین حساب عملياتي مشتری دارنده موقعيت فروش و حساب عملياتي مشتری دارنده موقعيت خريد، توسط اتاق پاياپاي به حساب ذی نفع منتقل ميشود.

5.     اتاق پایاپای فهرست و میزان تعهدات آن دسته از موقعیت­های باز فروش  به تفکیک مشتری را  به اطلاع کارگزاران می­رساند.

6.     کارگزاران باید پس از دریافت گزارش بند 5، تعهدات مربوط به اعمال مشتریان را به اطلاع آن­ها برسانند.

7.     دارندگان موقعیت باز فروش تخصیص یافته طی مهلت مندرج در مشخصات قرارداد فرصت دارند وجه تضمین اولیه مورد نیاز جهت گشایش موقعیت تعهدی باز آتی را در حساب اعمال خود تأمین نمایند.

8.     اتاق پایاپای جهت آن دسته از دارندگان موقعیت­های باز فروش که تعهدات خود را ایفا نموده­اند، قرارداد آتی با نزدیکترین سررسید به سررسید قرارداد اختیار معامله و پس از پایان روز معاملاتی قراردادهای آتی گشایش می­نماید و آن دسته از موقعیت­های باز فروش که تعهدات آن­ها ایفا نشده است تسویه نقدی شده و مشمول خسارات مقرر در مشخصات قرارداد می­شود. در هر صورت سقف موقعیت‌های تعهدی باز  و هم‌جهت در معاملات اختیار معامله و قرارداد آتی نباید از سقف مندرج در مشخصات قرارداد اختیار معامله بیشتر باشد.

مادۀ 43) اتاق پایاپای پس از پایان مهلت ارائه درخواست‌های اعمال قراردادهای اختیارمعامله مبتنی بر کالا مراحل زیر را انجام می دهد:

1.     تطبیق تعداد موقعیتهای درخواستشده برای اعمال با موقعیتهای باز خرید مشتری در هر نماد معاملاتی؛

2.     بررسی کفایت موجودی حساب اعمال مشتری بابت قراردادهای اختیار معاملۀ خرید اعمالشده؛

3.     بررسی مستندات احراز دارایی پایه طبق ضوابط اعلامی اتاق پایاپای برای موقعیت باز خرید بابت قراردادهای اختیار معاملۀ فروش اعمالشده؛

4.     دارندگان موقعیت باز فروش موظف‌اند در مورد قراردادهای اختیار خرید، رسید تحویل و در مورد قراردادهای اختیار فروش، ارزش اعمال را طی مهلت مندرج در مشخصات قرارداد، تامین نمایند. کارگزار موظف است فهرست و میزان تعهدات آن دسته از موقعیت‌های باز فروش به تفکیک مشتری را که به تعهدات خود عمل کرده‌اند طی مهلت مقرر در مشخصات قرارداد به اطلاع اتاق پایاپای برساند.

5.     پس از انجام بررسی‌های بندهای 1 تا 3، دارندگان موقعیت باز خریدی که امکان اجرای درخواست اعمال آنها وجود ندارد و دارندگان موقعیت باز فروشی که مطابق بند 4، تعهدات خود را ایفا ننموده‌اند مشخص می‌شوند. موقعیت‌های باز خرید و فروش موضوع این بند به روش تخصیص ذکر شده در مشخصات قرارداد تسویه نقدی شده و مشمول خسارات مندرج در مشخصات قرارداد خواهند شد.

6.     اتاق پایاپای پس از دریافت گزارش موضوع بند 4، صرفاً در مورد این اشخاص، به روش تخصیص ذکر شده در مشخصات قرارداد، دارندگان موقعیت باز خرید مقابل آن‌ها تعیین می‌کند.

7.     اتاق پایاپای فهرست آن دسته از دارندگان موقعیت باز خرید و یا فروش موضوع بند 6 که امکان اجرای درخواست اعمال آن‌ها وجود ندارد را مشخص و به اطلاع کارگزار می‌رساند. کارگزار نیز طی مهلت مقرر در مشخصات قرارداد موضوع را به اطلاع مشتری می‌رساند.

8.     در خصوص دارندگان موقعیت باز موضوع بند 7 که تعهدات خود را ایفا ننموده­اند، حسب مورد یکی از اقدامات ذیل قابل انجام است:

1-8. دارندگان موقعیت باز فروش که تعهدات خود را ایفا ننموده‌اند تسویه نقدی شده و مشمول خسارات مندرج در مشخصات قرارداد به نفع دارنده موقعیت باز خرید تخصیص یافته خواهند شد.

2-8. دارندگان موقعیت باز خرید در صورت تمایل، طی مهلت مقرر در مشخصات قرارداد فرصت دارند در مورد قراردادهای اختیار خرید، ارزش اعمال و در مورد قراردادهای اختیار فروش، مستندات احراز دارایی پایه را از طریق کارگزار به اطلاع اتاق پایاپای برسانند. اختیار دارندگان موقعیت باز خریدی که طی مهلت موضوع این بند اقدام لازم را انجام نداده‌اند، ملغی خواهد شد.

9.     اتاق پایاپای تا پایان روز کاری پس از آخرین روز معاملاتی، قراردادهای اختیار معاملۀ تخصیصیافتۀ قابلاعمال را تسویه میکند. اتاق پایاپای بر اساس ضوابط خود، مالکیت دارایی پایه موضوع قرارداد اختیار معامله را بر حسب نوع قرارداد اختیار معامله (خرید یا فروش) به دارندۀ موقعیت باز خرید یا فروش منتقل و وجه آن را به حساب طرف مقابل منظور میکند.

تبصره 1: اگر درخواست اعمال ارائه شده توسط مشتری به دلیل عدم وجود شرایط موضوع بندهای 1 تا 3 این ماده اجرا نشود، علیرغم عدم اجرای درخواست اعمال، دارندگان موقعیت‌های باز مکلف به پرداخت کارمزد‌های اعمال می‌باشد.

تبصره 2: مهلت‌های موضوع ماده 42 و 43، حسب مورد در مشخصات قرارداد تعیین خواهد شد.

ماده 44) اعمال قرارداد اختیار معامله در زمان توقف نماد معاملاتی آن امکانپذیر نیست. صرفاً قرارداد اختیار معاملهای که تا پایان دورۀ معاملاتی متوقف باشد، در آخرین روز معاملاتی میتواند اعمال شود که در اینصورت قرارداد اختیار معامله بر اساس آخرین قیمت پایانی دارایی پایه در بازار نقدی، تسویۀ نقدی میشود.

 

  فصل هفتم : سایر موارد        

ماده 45) توقف و بازگشایی نماد معاملاتی قراردادهای اختیار معاملۀ مبتنی بر قرارداد آتی بهطور همزمان با توقف و بازگشایی نماد معاملاتی در بازار آتی و به یک روش انجام میشود.

ماده 46) در صورت نقض هر یک از مفاد این دستورالعمل توسط اشخاص ذیربط، بورس نیز باید بر اساس مقررات مربوطه به تخلفات آنها رسیدگی یا حسب مورد مراتب را به مرجع ذیصلاح گزارش کند.

مادۀ 47) منظور از روز کاری در این دستورالعمل، روزهایی است که بورس در آن طبق مقررات فعالیت میکند. اگر مواعد تعیین شده در این دستورالعمل با روز تعطیل مصادف باشد، اولین روز کاری بعد از روز تعطیل، موعد مقرر محسوب میشود.

این دستورالعمل مشتمل بر 47 ماده و 19 تبصره است که در تاریخ 6/2/93 به تصویب هیئت مدیرۀ سازمان بورس و اوراق بهادار رسید و در تاریخ ..................... اصلاح شد.

 

 


پیوست ها

کد: 50056628

زمان انتشار: یکشنبه 21 آذر 1395 01:00 ق.ظ

منبع: هیات مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار

تعداد نمایش: 2230

چشم انداز بورس کالای ایران

بورس کالای ایران در افق چشم­ انداز، مرجع قیمت­ گذاری کالاهای اساسی و مواد اولیه واسطه ­ای در منطقه و یکی از گزینه­ های اولویت­ دار تولیدکنندگان برای تامین مالی و پوشش ریسک تجاری می­ باشد. 

 

 ارتباط با ما
تهران خیابان آیت الله طالقانی،بعد از تقاطع ولی عصر (عج)،شماره 351کد پستی:1593649313
تلفن گویا: 85640
نمابر : 88383000
ارتباط مستقیم: 85642100
امور سهام: 85642015
 
کلیه حقوق مادی و معنوی این پرتال متعلق به شرکت بورس کالای ایران می باشد.